Leusden: een kantorendorp, en dus een dorp vol groepsstructuren

Leusden telt 28.968 inwoners, 12.565 huishoudens en ongeveer 4.020 bedrijfsvestigingen. In de brancheverdeling springt één cijfer eruit: 31 procent zit in de zakelijke dienstverlening, tegen 21 procent in overheid, onderwijs en zorg en 14 procent in handel en horeca. Voor een gemeente van deze omvang is dat een uitgesproken kantorenprofiel, en dat zie je in het landschap terug: kantorenpark De Horst met ruim vijfenzeventig bedrijven en organisaties, Princenhof aan de noordkant met onder meer het AFAS Experience Center en ARAG Rechtsbijstand, en De Buitenplaats als entree van het dorp. Daarnaast horen Achterveld en Stoutenburg bij de gemeente.

Adviesbureaus, ICT-bedrijven, verzekerings- en rechtsbijstandsdienstverlening, zorgorganisaties: het zijn stuk voor stuk sectoren waarin de onderneming zelden uit één rechtspersoon bestaat. Er is een holding voor het vermogen en het pensioen, een werkmaatschappij voor de operatie, vaak een aparte vennootschap voor het pand of het personeel. En zodra die vennootschappen onderling iets voor elkaar doen — een managementfee, een doorbelaste huur, een gedeelde ICT-afdeling, een personeels-BV die uren doorbelast — ontstaat er in beginsel een met btw belaste prestatie.

Voor de meeste groepen is dat een rondje: de ene vennootschap draagt af, de andere trekt af, per saldo nul. Maar zodra één onderdeel van de groep geen of maar gedeeltelijk aftrekrecht heeft — een zorgpraktijk, een onderwijsinstelling, een verzekeringsbemiddelaar, een VvE-beheerder, een stichting — is het geen rondje meer. Dan is die 21 procent op de interne doorbelasting een definitieve kostenpost die niemand terugkrijgt. Op de pagina over Voorburg staat wat er dan gebeurt als je kosten deelt tussen zelfstandige ondernemers. Hier gaat het over het alternatief dat in een groep wél bestaat: de fiscale eenheid voor de omzetbelasting.

De kern in één zin

Binnen een fiscale eenheid voor de btw bestaan de deelnemers voor de heffing niet meer afzonderlijk: wat zij aan elkaar leveren, blijft volledig buiten de btw. Daar staat tegenover dat elk onderdeel hoofdelijk aansprakelijk is voor de omzetbelasting van de hele eenheid — en dat die aansprakelijkheid niet eindigt als de verwevenheid eindigt, maar pas als je dat schriftelijk aan de inspecteur meldt.

De drie verwevenheden — en waarom je ze niet los mag bekijken

De fiscale eenheid voor de omzetbelasting staat in artikel 7, vierde lid, van de Wet op de omzetbelasting 1968. Daarvoor gelden drie ingangseisen die vaak worden overgeslagen: alle deelnemers moeten zelf ondernemer zijn voor de btw, ze moeten in Nederland gevestigd zijn, en er moet ten minste één rechtspersoon bij zitten — een bv, cv, stichting of vereniging. Een eenheid van uitsluitend natuurlijke personen bestaat niet. Een buitenlandse groepsmaatschappij kan er dus niet in, hoe verweven zij ook is; alleen haar Nederlandse vaste inrichting telt mee.

Daarbovenop komen de drie verwevenheden, die tegelijk aanwezig moeten zijn:

  • Financieel. Meer dan 50 procent van de aandelen, inclusief de zeggenschap daarover, is direct of indirect in dezelfde handen. Bij stichtingen wordt gekeken of de ene stichting dezelfde financiële zeggenschap heeft als een meerderheidsaandeelhouder in een vennootschap zou hebben.
  • Organisatorisch. De ondernemingen staan onder een gezamenlijke, althans als een eenheid functionerende leiding, óf de leiding van de ene is feitelijk ondergeschikt aan die van de andere.
  • Economisch. De deelnemers streven hetzelfde economische doel na, bijvoorbeeld met een gemeenschappelijke klantenkring, óf de ene verricht in belangrijke mate — als vuistregel: voor meer dan de helft — aanvullende activiteiten voor de andere.

Het scherpste punt zit niet in de drie definities maar in hun onderlinge verhouding. De Hoge Raad oordeelde op 18 februari 2022 (ECLI:NL:HR:2022:269) dat de banden van financiële, organisatorische en economische aard in onderlinge samenhang moeten worden beoordeeld. Zijn twee vennootschappen economisch zeer nauw verweven — de ene werkt uitsluitend voor de andere — dan kan aan de organisatorische eis al zijn voldaan doordat zij de strategie en het commerciële en organisatorische beleid samen bepalen. Er hoeft dan geen formele gezagsverhouding op papier te staan.

Dat werkt beide kanten op, en dat wordt vaak vergeten. Het betekent dat een fiscale eenheid eerder aanwezig kan zijn dan je dacht — met alle aansprakelijkheid van dien — en het betekent dat een adviseur die alleen naar het aandelenregister kijkt de vraag niet beantwoordt.

Wat het oplevert: interne prestaties bestaan niet meer

Binnen de eenheid worden de deelnemers voor de btw als één ondernemer aangemerkt. Wat zij onderling doen, verricht die ene ondernemer voor zichzelf, en dat is voor de btw geen prestatie. De managementfee van de holding aan de werk-BV, de doorbelaste salariskosten van de personeels-BV, de interne ICT-afdeling: allemaal buiten de heffing. Er gaat één aangifte uit voor het geheel.

Dat dit óók geldt als de ontvangende partij geen aftrekrecht heeft, is bevestigd door het Hof van Justitie van de Europese Unie op 11 juli 2024 in de zaak Finanzamt T II (C-184/23). De vraag was juist of handelingen onder bezwarende titel tussen leden van een btw-groep toch in de heffing moeten worden betrokken wanneer de afnemer de btw niet kan aftrekken, vanwege het risico op verlies van belastinginkomsten. Het antwoord was nee: die handelingen zijn niet aan de btw onderworpen. Voor een groep met een vrijgesteld onderdeel is dat geen detail maar de hele businesscase van de fiscale eenheid.

Let wel op wat er niet gebeurt. De eenheid vervangt de interne heffing, niet de externe. Levert de groep naar buiten toe vrijgestelde prestaties, dan wordt het aftrekrecht gewoon voor de eenheid als geheel bepaald — een vrijgesteld onderdeel binnenhalen kan de pro rata van de hele groep verlagen. En de fiscale eenheid maakt van twee btw-nummers geen twee ondernemers: de omzetdrempel van de kleineondernemersregeling wordt op het niveau van de eenheid gemeten, niet per vennootschap.

Let op bij interne facturen

Blijft een vennootschap binnen de eenheid btw op haar interne factuur vermelden, dan is die btw op grond van artikel 37 Wet OB verschuldigd op grond van de enkele vermelding — terwijl de ontvanger haar niet kan aftrekken, want er is geen belaste prestatie. Dat is dubbel mis. Zet interne doorbelastingen daarom om naar een intern memoriaalstuk of een factuur zonder btw-bedrag, en pas de facturatie-instellingen aan op de dag dat de beschikking ingaat.

Wat het kost: hoofdelijke aansprakelijkheid, en de melding die haar beëindigt

De prijs van de eenheid staat in artikel 43 van de Invorderingswet 1990. Natuurlijke personen en lichamen die op grond van artikel 7, vierde lid, Wet OB als één ondernemer zijn aangemerkt, zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de omzetbelasting die door die ondernemer is verschuldigd. Hoofdelijk wil zeggen: de ontvanger kan het hele bedrag bij één onderdeel halen, ongeacht wie de omzet heeft gemaakt. Een gezonde werk-BV kan dus worden aangesproken voor de btw-schuld van een zustervennootschap die niets meer voorstelt.

En dan komt het punt dat in de praktijk het vaakst misgaat. Dezelfde bepaling zegt dat de aansprakelijkheid blijft bestaan voor de belasting die is verschuldigd zolang de inspecteur niet schriftelijk ervan in kennis is gesteld dat op grond van gewijzigde omstandigheden niet langer een eenheid bestaat. De aansprakelijkheid eindigt dus niet op het moment dat de verwevenheid feitelijk ophoudt. Zij eindigt op het moment dat je dat meldt.

Dat maakt de melding een vaste post bij elke structuurwijziging. Verkoop je een dochter? Draag je de aandelen over aan een opvolger? Wordt een vennootschap ontbonden, of verhuist de leiding? Meld het schriftelijk bij het belastingkantoor, en bewaar de bevestiging. Een verkoper die dat vergeet, blijft aansprakelijk voor de btw van een onderneming waarover hij niets meer te zeggen heeft — en die aansprakelijkheid komt pas in beeld op het moment dat er iets misgaat, jaren later. Neem deze melding daarom op in dezelfde checklist als de overdracht zelf; over de overige aandachtspunten bij zo'n transactie staat meer op de pagina over Bilthoven.

Ontstaan en beëindigen: de beschikking

De fiscale eenheid wordt vastgesteld bij beschikking van de inspecteur. Die beschikking komt op twee manieren tot stand: op verzoek, doordat je het belastingkantoor schriftelijk vraagt de eenheid vast te stellen, of ambtshalve, doordat het kantoor dat op eigen initiatief doet. In de beschikking staat de datum waarop de eenheid is gevormd.

De Belastingdienst tekent daarbij aan dat je ook mag handelen alsof er een fiscale eenheid is zonder dat er een beschikking ligt, mits aan alle voorwaarden is voldaan. Dat klinkt praktisch, maar het is ongemakkelijk: je hebt dan wel de gevolgen van een eenheid in je administratie zitten, maar geen document waarin staat vanaf wanneer zij bestaat en wie eraan deelneemt. Bij een discussie over aansprakelijkheid, over een herzieningstermijn of over het aftrekrecht is dat precies het document dat je wilt hebben. Vraag de beschikking dus aan, ook als je overtuigd bent dat de eenheid er al is.

Meld daarna elke wijziging: uitbreiding met een nieuwe vennootschap, gedeeltelijke ontbinding, beëindiging. De Belastingdienst noemt daarvoor zelf twee redenen: de tenaamstelling van de aangifte, en de aansprakelijkheid.

Niet verwarren met de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting

De twee regelingen heten hetzelfde en lijken op elkaar, maar ze staan in verschillende wetten, kennen andere voorwaarden en hebben een andere reikwijdte. Je kunt de ene hebben zonder de andere, en dat is eerder regel dan uitzondering.

 Fiscale eenheid omzetbelastingFiscale eenheid vennootschapsbelasting
GrondslagArt. 7 lid 4 Wet OB 1968Art. 15 Wet Vpb 1969
BezitseisMeer dan 50% van de aandelen én zeggenschapTen minste 95% van de aandelen (juridisch en economisch)
Extra eisenOrganisatorisch én economisch verwevenZelfde boekjaar en zelfde winstbepalingsregime
Wie kan meedoenOndernemers voor de btw; ten minste één rechtspersoonIn beginsel BV's en NV's
EffectOnderlinge prestaties buiten de btw-heffingÉén aangifte; onderlinge resultaten geëlimineerd
OntstaanBeschikking op verzoek óf ambtshalveUitsluitend op gezamenlijk verzoek

Het praktische gevolg: een holding met een belang van 60 procent kan wél in een fiscale eenheid voor de btw zitten en niet in die voor de vennootschapsbelasting. En een groep die voor de vennootschapsbelasting één aangifte doet, kan voor de btw nog steeds met belaste onderlinge facturen werken — wat alleen opvalt als er een onderdeel zonder aftrekrecht bij zit. De vennootschapsbelastingkant van een holdingstructuur staat uitgewerkt op de pagina over de management-BV.

Wanneer je hem juist niet wilt

Een fiscale eenheid btw is geen standaardoptimalisatie. Er zijn situaties waarin je hem liever niet hebt:

  • Als alle onderdelen volledig aftrekgerechtigd zijn. Dan levert de eenheid geen btw-voordeel op — alleen administratief gemak én de hoofdelijke aansprakelijkheid. Die ruil is niet altijd gunstig.
  • Als één onderdeel een verhoogd risico heeft. Een vennootschap met een wankele positie trekt de rest mee in haar btw-schuld.
  • Bij een voorgenomen verkoop. Een koper koopt een vennootschap die tot een fiscale eenheid behoorde; controleer dan of de melding is gedaan en vanaf welke datum. Dit hoort in het boekenonderzoek thuis.
  • Als de groep juist aftrek wil op een investering in één vennootschap. Het aftrekrecht wordt bepaald voor de eenheid als geheel; zit er een vrijgesteld onderdeel in, dan kan dat de aftrek op een pand of een verbouwing verlagen. Over de herzieningstermijnen die dan gaan lopen staat meer bij Medemblik, en over de optie voor belaste verhuur bij Breukelen.

Wat een boekhouder in Leusden hiervoor doet

Concreet gaat het om vijf dingen. Ten eerste: vaststellen of de verwevenheid er is, in onderlinge samenhang, en dat vastleggen in plaats van aannemen. Ten tweede: de beschikking aanvragen of opvragen, zodat er een datum en een deelnemerslijst op papier staat. Ten derde: de interne doorbelastingen omzetten naar stukken zonder btw, en het facturatiesysteem daarop inrichten. Ten vierde: bij elke wijziging in de groep de schriftelijke melding doen én bewaren. En ten vijfde: per jaar toetsen of de samenstelling van de groep het aftrekrecht van de eenheid heeft veranderd.

Die laatste toets hoort bij dezelfde jaarlijkse ronde als de btw-aansluiting. Loopt daar iets uit de pas, dan is een suppletie de aangewezen route; hoe die werkt en binnen welke termijn, staat op de pagina over Oud-Beijerland. En omdat een groep per vennootschap moet deponeren, loopt de jaarrekeningkant parallel: die staat bij Gorinchem.

Voor een ondernemer op De Horst of Princenhof betekent dit vooral dat de vraag „zitten wij in een fiscale eenheid?” een antwoord met een datum verdient, en niet een schouderophalen. Zoek je een kantoor dat groepsstructuren gewend is, vergelijk dan vrijblijvend boekhouders in Leusden en omgeving. Twijfel je of je situatie überhaupt om een boekhouder vraagt, lees dan eerst wanneer een boekhouder loont en wat een boekhouder kost.

Boekhouder in Leusden: wat kost dat?

SituatieIndicatie per maandWat er meestal in zit
ZZP'er of eenmanszaak€ 85 – € 165Administratie, btw-aangifte, IB-aangifte
Één BV zonder groep€ 185 – € 395Jaarrekening, VPB, deponeren, loonaangifte DGA
Holding met werk-BV€ 295 – € 625Twee jaarrekeningen, managementfee, deponeren per vennootschap
Groep met fiscale eenheid btw€ 445 – € 950Consolidatie, interne doorbelastingen, pro rata en aansluiting per vennootschap

Bedragen zijn indicatief en hangen af van het aantal vennootschappen, het aantal transacties en of er personeel is. Een volledig overzicht staat in onze gids over boekhouder kosten en tarieven.

Verder lezen vanuit Leusden

  • Voorburg — kosten delen tussen zelfstandige ondernemers: kosten voor gemene rekening en de koepelvrijstelling
  • Management-BV en holding — gebruikelijk loon, managementfee en de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting
  • Gorinchem — jaarrekening, groottecriteria, deponeren en de 403-verklaring
  • Oud-Beijerland — de btw-suppletie en de termijn van acht weken
  • Amersfoort — de buurstad, met de financiële en verzekeringssector

Veelgestelde vragen over een boekhouder in Leusden

Wanneer vormen mijn vennootschappen een fiscale eenheid voor de btw?

Als zij alle drie tegelijk verweven zijn: financieel (meer dan 50% van de aandelen inclusief zeggenschap in dezelfde handen), organisatorisch (gezamenlijke of als eenheid functionerende leiding, of feitelijke ondergeschiktheid) en economisch (zelfde economische doel met een gemeenschappelijke klantenkring, of in belangrijke mate aanvullende activiteiten voor elkaar). Daarnaast moeten alle deelnemers zelf btw-ondernemer zijn, in Nederland gevestigd zijn en moet er ten minste een rechtspersoon bij zitten. De Hoge Raad oordeelde op 18 februari 2022 dat de drie banden in onderlinge samenhang moeten worden beoordeeld.

Moet ik btw berekenen over de managementfee binnen de groep?

Zonder fiscale eenheid wel: dat is een gewone belaste dienst met 21%. Binnen een fiscale eenheid btw blijft de doorbelasting volledig buiten de heffing, omdat de deelnemers voor de btw als een ondernemer worden gezien. Vermeld je toch btw op een interne factuur, dan ben je die op grond van artikel 37 Wet OB verschuldigd op grond van de enkele vermelding, terwijl de ontvanger haar niet kan aftrekken.

Wat gebeurt er als een van de vennootschappen de btw niet betaalt?

Op grond van artikel 43 Invorderingswet 1990 zijn alle onderdelen hoofdelijk aansprakelijk voor de omzetbelasting van de fiscale eenheid. De ontvanger kan het hele bedrag bij een van de onderdelen halen, ongeacht wie de omzet heeft gemaakt. Een gezonde werkmaatschappij kan dus worden aangesproken voor de schuld van een zustervennootschap.

Mijn dochtervennootschap is verkocht. Ben ik nu van de aansprakelijkheid af?

Niet automatisch. De aansprakelijkheid blijft bestaan zolang de inspecteur niet schriftelijk in kennis is gesteld dat er op grond van gewijzigde omstandigheden geen eenheid meer bestaat. De melding is dus bepalend, niet het feitelijke einde van de verwevenheid. Doe die melding bij elke structuurwijziging en bewaar de bevestiging.

Is een fiscale eenheid btw hetzelfde als een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting?

Nee. De btw-variant staat in artikel 7 lid 4 Wet OB en vraagt meer dan 50% van de aandelen plus organisatorische en economische verwevenheid. De vennootschapsbelastingvariant staat in artikel 15 Wet Vpb en vraagt ten minste 95% van de aandelen, hetzelfde boekjaar en hetzelfde winstbepalingsregime, en komt uitsluitend op gezamenlijk verzoek tot stand. Je kunt de ene hebben zonder de andere.

Levert een fiscale eenheid btw ook iets op als iedereen aftrekrecht heeft?

Fiscaal nauwelijks. Zijn alle onderdelen volledig aftrekgerechtigd, dan is de btw op interne facturen een rondje: de een draagt af, de ander trekt af. Het voordeel zit vooral in administratief gemak en cashflow. De echte winst ontstaat als een onderdeel geen of gedeeltelijk aftrekrecht heeft, bijvoorbeeld een zorg-, onderwijs- of verzekeringsonderdeel.

Blijven interne diensten ook buiten de btw als de ontvanger niets kan aftrekken?

Ja. Het Hof van Justitie van de EU besliste op 11 juli 2024 in de zaak Finanzamt T II (C-184/23) dat handelingen onder bezwarende titel tussen leden van dezelfde btw-groep niet aan de btw zijn onderworpen, ook niet wanneer de ontvanger geen of slechts gedeeltelijk recht op aftrek heeft.

Hoe ontstaat een fiscale eenheid btw formeel?

Bij beschikking van de inspecteur, op verzoek of ambtshalve. In de beschikking staat de datum van vorming. De Belastingdienst laat toe dat je handelt alsof er een eenheid is zonder beschikking, mits aan alle voorwaarden is voldaan, maar dan ontbreekt het document waaruit blijkt vanaf wanneer de eenheid bestaat en wie eraan deelneemt. Vraag de beschikking daarom aan.