Berkel en Rodenrijs: een kern vol vennootschappen
De woonplaats Berkel en Rodenrijs telt 34.544 inwoners (1 januari 2026), 13.160 huishoudens en ongeveer 4.825 bedrijfsvestigingen. Dertig procent daarvan valt onder de zakelijke dienstverlening en twaalf procent onder nijverheid en energie, maar het cijfer dat er echt uitspringt is de drie procent land- en tuinbouw. In een gemeente op een kwartier rijden van Rotterdam Centraal is dat opmerkelijk hoog.
De verklaring ligt in het Oostland. Berkel en Rodenrijs vormt sinds 1 januari 2007 samen met Bergschenhoek en Bleiswijk de gemeente Lansingerland, en dat gebied telt met Pijnacker-Nootdorp, Waddinxveen en Zuidplas samen ongeveer 1.630 hectare glas — grofweg achttien procent van het Nederlandse glasareaal. Daarnaast staan er op Rodenrijse Zoom, Oudeland en Weg en Land honderden installatie-, handels- en adviesbedrijven.
Wat die twee werelden delen, is de rechtsvorm. Tuinbouwbedrijven en technische familiebedrijven zijn in Nederland veel vaker een vennootschap onder firma of een maatschap dan een BV. Vader en zoon, twee broers, twee compagnons die ooit samen begonnen. En dat betekent dat er vroeg of laat een dag komt waarop er iemand bij komt of iemand vertrekt.
Die dag is duurder en ingewikkelder dan bijna iedereen verwacht. Niet omdat de regels onredelijk zijn, maar omdat de belangrijkste beslissingen genomen moeten zijn voordat er getekend wordt. Achteraf repareren kan meestal niet.
De kern in één zin
Wie toetreedt tot een vof neemt de schulden van vóór zijn komst mee, wie uittreedt rekent fiscaal af alsof hij zijn hele onderneming staakt, en de faciliteiten die dat verzachten hebben allemaal een voorwaarde die je alleen vóóraf kunt vervullen.
Eerst de civiele voorvraag: houdt de vof eigenlijk wel op?
Voordat er één fiscale vraag aan de orde is, staat er een civiele. De hoofdregel bij het vertrek van een vennoot is namelijk dat de vof ophoudt te bestaan en moet worden uitgeschreven. De vennootschap onder firma is een overeenkomst tussen personen; valt er een persoon weg, dan valt de overeenkomst weg.
In de praktijk wil bijna niemand dat. Daarom staat er in vrijwel elk goed vennootschapscontract een voortzettingsbeding: een afspraak dat de overblijvende vennoten de onderneming voortzetten, met een regeling over wat de vertrekker meekrijgt en hoe dat wordt berekend. Staat dat beding er niet in, dan is er formeel geen voortzetting maar een beëindiging — met een nieuwe inschrijving, een nieuw KVK-nummer en alle gevolgen van dien voor contracten, vergunningen en bankrelaties.
Bij een maatschap speelt hetzelfde. En bij beide vormen geldt: is er helemaal geen schriftelijk contract, dan val je terug op de wettelijke regeling uit 1838 en op wat je met elkaar aannemelijk kunt maken. Dat is precies de situatie waarin een vertrek uit elkaar spat.
Haal het vennootschapscontract erbij vóórdat er over bedragen wordt gepraat. Staan er geen voortzettingsbeding, geen waarderingsgrondslag en geen peildatum in, dan is dat het eerste wat er moet gebeuren — niet het laatste.
De toetredende vennoot koopt de schulden mee
Dit is het punt waarop de meeste nieuwe vennoten worden verrast. Artikel 18 van het Wetboek van Koophandel is kort en hard: "In vennootschappen onder eene firma is elk der vennooten, wegens de verbindtenissen der vennootschap, hoofdelijk verbonden." Hoofdelijk betekent: voor het gehele bedrag, niet voor jouw aandeel.
De vraag die daarbij jarenlang leefde, was of die hoofdelijkheid ook geldt voor schulden die al bestonden toen je toetrad. De Hoge Raad heeft die vraag op 13 maart 2015 beantwoord in het Carlande-arrest (ECLI:NL:HR:2015:588), en het antwoord is ja: de aansprakelijkheid van de toetredende (beherend) vennoot is niet beperkt tot verbintenissen die na zijn toetreding zijn ontstaan. De zaak ging over een beherend vennoot die in augustus 2010 toetrad tot een commanditaire vennootschap die in februari van datzelfde jaar was opgericht, en die vervolgens werd aangesproken voor een premieschuld aan het bedrijfstakpensioenfonds.
De Hoge Raad vond dat verdedigbaar en zei er meteen bij waarom: de belangen van een aspirant-vennoot zijn voldoende beschermd, want hij kan bedingen dat hij inzage krijgt in de schuldpositie van de vennootschap, hij kan zelf onderzoek doen, en hij kan garanties en vrijwaringen van de zittende vennoten bedingen. Met andere woorden: de wet gaat ervan uit dat je kijkt voordat je tekent.
Dat maakt de boekhoudkundige voorbereiding van een toetreding tot een onderzoeksopdracht. Niet alleen de balans, maar ook wat er níét op staat: lopende garantieverplichtingen, een cao- of pensioenfondsverplichting waarvan de werkingssfeer nooit is getoetst, een openstaande naheffing, een suppletie die nog moet, een borgstelling. Een vrijwaring van je toekomstige compagnon is prima, maar die is alleen wat waard zolang die compagnon verhaal biedt — de schuldeiser komt hoe dan ook bij jou terecht.
Bij een gewone maatschap ligt het anders: maten zijn in beginsel aansprakelijk voor gelijke delen (artikel 7A:1680 BW), niet hoofdelijk zoals vennoten in een vof. Dat verschil en de kostenmaatschap van vrije beroepers staan uitgewerkt op de pagina over een boekhouder in Voorburg.
En de vertrekker komt er niet zomaar vanaf
De spiegelbeeldige aanname is net zo hardnekkig: dat je met je uitschrijving uit het Handelsregister ook van de schulden af bent. Dat is niet zo. Uitschrijven beëindigt je vertegenwoordigingsbevoegdheid — je kunt na die datum niet meer namens de vof handelen — maar je blijft aansprakelijk voor de verplichtingen uit de periode dat je vennoot wás.
Afspraken die je daarover met je medevennoten maakt, binden die medevennoten. Ze binden de schuldeiser niet. Een leverancier of de Belastingdienst kan je gewoon aanspreken, ook al staat er in het uittredingsconvenant dat de blijvers "alle schulden voor hun rekening nemen". Wil je daar echt vanaf, dan moet je het met de schuldeiser regelen, niet met je compagnon.
Twee dingen horen daarom bij elk vertrek op de checklist: een inventarisatie van de lopende doorlopende verplichtingen (huur, lease, financiering, borgstellingen, G-rekeningafspraken) en een expliciete regeling wie de aangiften over de overgangsperiode indient en wie een eventuele naheffing draagt.
Fiscaal is uittreden staken — ook als het bedrijf gewoon doordraait
Nu de inkomstenbelasting. Voor een vennoot in een vof of maatschap is zijn aandeel in die onderneming zijn eigen onderneming. Treedt hij uit, dan staakt hij die onderneming, ook al gaat de zaak zonder hem vrolijk verder. Dat betekent afrekenen.
Afrekenen waarover? Over alles wat er in de boeken meer waard is dan de boekwaarde:
- Stille reserves op bedrijfsmiddelen: de machine, de installatie, het pand, de bedrijfswagen. Voor zijn aandeel daarin.
- Zelf opgebouwde goodwill: die staat per definitie niet op de balans, maar wordt bij een vertrek wel uitbetaald — en is dus winst.
- Vrijvallende fiscale reserves: een herinvesteringsreserve, een kostenegalisatiereserve, een resterende oudedagsreserve die nog uit de tijd vóór 2023 op de balans staat.
Daar staan twee verzachtingen tegenover. De eerste is de stakingsaftrek: gelijk aan de stakingswinst maar ten hoogste € 3.630, en verminderd met wat je in eerdere jaren al aan stakingsaftrek hebt genoten (artikel 3.79 Wet IB 2001). Het is dus in de praktijk een bedrag dat je één keer in je leven opmaakt — goed om te weten als je op je vijfentwintigste al eens een firma hebt verlaten.
De tweede is de stakingslijfrente: je zet de stakingswinst om in een lijfrente en schuift de heffing daarmee naar de uitkeringsfase. Hoe die route werkt, wat de maxima zijn en waarom de premietermijn daar afwijkt van een gewone lijfrente, staat op de pagina's over een boekhouder in Winschoten en een boekhouder in Castricum.
Doorschuiven kan — maar alleen met 36 maanden voorgeschiedenis
Wie niet wil afrekenen, kijkt naar artikel 3.63 Wet IB 2001: doorschuiving naar ondernemers. De onderneming wordt dan geacht niet te zijn gestaakt, en degene die voortzet treedt voor het bepalen van de winst in de plaats van de overdrager. Geen heffing nu.
Er zitten vier voorwaarden aan, en drie ervan worden stelselmatig onderschat:
- Het is een gezamenlijk verzoek. Zowel de overdrager als de voortzetter moet erom vragen, en wel bij de aangifte van de overdrager (lid 1). Vergeet je dat, dan is de faciliteit weg.
- Er moet 36 maanden voorgeschiedenis zijn. De over te dragen onderneming moet gedurende de 36 maanden die onmiddellijk aan de overdracht voorafgaan deel hebben uitgemaakt van een samenwerkingsverband met degene die voortzet, én die voortzetter moet in die 36 maanden als ondernemer winst hebben genoten uit dat samenwerkingsverband (lid 4). Je kunt dus niet vandaag een vof aangaan met je opvolger en morgen geruisloos doorschuiven.
- De werknemersvariant is een alternatief, geen extra. Lid 5 staat doorschuiven ook toe naar een natuurlijk persoon die de 36 maanden vóór de overdracht als werknemer in de onderneming werkzaam is geweest. Ook hier: 36 maanden, geteld tot aan het moment van overdracht.
- Een gedeelte mag ook. Lid 3 rekent ook de overdracht van een gedeelte van een onderneming tot een overdracht, ongeacht of wat niet wordt overgedragen bij de overdrager nog een onderneming vormt. Dat is precies de situatie van de gefaseerde bedrijfsopvolging.
En dan de afweging die net zo vaak wordt overgeslagen als bij de omzetting naar een BV: doorschuiven is niet gratis. De voortzetter neemt de lage boekwaarden over en heeft dus jarenlang minder afschrijving, en betaalt uiteindelijk over dezelfde reserves. Ruisend overdragen kost nu geld maar levert de koper een hogere afschrijvingsbasis op — inclusief goodwill, die over ten minste tien jaar wordt afgeschreven. Welke van de twee gunstiger is, is een berekening over meerdere jaren, geen voorkeur. Dezelfde afweging is uitgewerkt op de pagina over een boekhouder in Staphorst.
Heb je een onderneming overgenomen via een doorschuiving op grond van artikel 3.63, dan krijg je zelf pas stakingsaftrek over die onderneming als je haar ten minste drie jaren voor eigen rekening hebt gedreven (artikel 3.79, derde lid). Direct doorverkopen na een geruisloze overname kost je dus die € 3.630.
Toetreden zonder meteen af te rekenen: het voorbehoud van stille reserves
De spiegelbeeldige vraag speelt bij toetreding. Als een zittende ondernemer zijn zaak inbrengt in een nieuwe vof met een toetreder, deelt die toetreder vanaf dat moment mee in de stille reserves en de goodwill. En dat is een vervreemding: de zittende ondernemer zou daarover moeten afrekenen, terwijl er geen cent binnenkomt.
De uitweg is een voorbehoud van stille reserves: de inbrenger houdt de op dat moment aanwezige meerwaarde aan zichzelf voor. Wordt het bedrijfsmiddel later verkocht, dan komt de winst tot het voorbehouden bedrag hem toe en de rest de vennootschap. Deze route rust op een resolutie van de staatssecretaris van Financiën van 31 mei 1955 en is nog altijd staande praktijk.
De Kennisgroep winstbepaling van de Belastingdienst heeft die lijn op 13 april 2023 bevestigd en meteen doorgetrokken naar de spiegelbeeldige situatie (standpunt KG:212:2023:1): ook een voorbehoud van negatieve stille reserves kan, mits het een zakelijke afspraak betreft. De redenering is dat vennoten contractsvrijheid hebben om hun onderlinge rechtsverhouding vorm te geven, en dat goed koopmansgebruik niet verplicht een niet-aanwezige stille reserve alvast als verlies te nemen.
Drie voorwaarden komen uit die praktijk naar voren, en ze zijn alle drie administratief:
- het voorbehoud kan alleen betrekking hebben op individueel geadministreerde zaken — dus niet op "de onderneming" in het algemeen;
- de omvang van het voorbehoud moet worden vastgelegd;
- bij realisatie gaat de reserve naar de oorspronkelijke inbrenger, en dat moet ook zo verlopen.
De valkuil zit in dat tweede punt. Leg je het voorbehoud vast als een vast bedrag dat losstaat van de waardeontwikkeling van het bedrijfsmiddel, dan is het feitelijk geen voorbehoud meer maar een herwaardering met uitgestelde afrekening — en dan is er alsnog nu heffing. Het voorbehoud moet meebewegen met het goed waarop het ziet.
Naast of in plaats daarvan wordt vaak een ingroeiregeling gebruikt: de toetreder begint met een winstaandeel dat lager is dan zijn uiteindelijke belang, en dat aandeel loopt in een aantal jaren op. De zittende vennoot krijgt in die periode een extra deel van de winst, wat economisch de meerwaarde compenseert. Ook hier geldt: de afspraak moet zakelijk zijn en in het contract staan, niet achteraf worden gereconstrueerd.
Asperion — kapitaalrekeningen per vennoot in één administratie
Bij een vof of maatschap draait alles om de vraag wie waar recht op heeft: kapitaalrekeningen per vennoot, privé-opnamen, winstverdeling, een voorbehouden stille reserve en een ingroeiende winstverdeling. Asperion ondersteunt meerdere gebruikersaccounts en een grootboekindeling waarin die rekeningen per vennoot apart worden bijgehouden, zodat je boekhouder bij een toe- of uittreding niet achteraf hoeft te reconstrueren wat er de afgelopen jaren is gebeurd.
Meer over Asperion →Het bedrijfspand: de vrijstelling werkt maar één kant op
Zit er onroerend goed in de vennootschap — een loods op Oudeland, een kas aan de Noordeindseweg, een bedrijfsruimte op Rodenrijse Zoom — dan komt de overdrachtsbelasting erbij. En daar zit een asymmetrie die veel geld kost.
Bij inbreng is er een vrijstelling. Artikel 15, eerste lid, onderdeel e, onder 1° van de Wet op belastingen van rechtsverkeer stelt de verkrijging krachtens inbreng van een onderneming in een vennootschap zonder in aandelen verdeeld kapitaal — dus een vof of maatschap — vrij, op twee voorwaarden. De belangrijkste: de inbrenger moet ter zake van de inbreng worden bijgeschreven op de kapitaalrekening van de vennootschap voor een bedrag dat ten minste 90 procent is van de waarde van het vermogen van de ingebrachte onderneming. Laat de inbrenger een groter deel van de waarde als vordering op de vennootschap staan in plaats van op zijn kapitaalrekening, dan haalt hij die 90 procent niet en vervalt de vrijstelling voor de héle inbreng.
Bij vertrek is de vrijstelling er ook, maar veel smaller. Onderdeel f, onder 1° stelt de verkrijging krachtens verdeling van de goederen van een maatschap of vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid vrij — maar alleen voor de inbrenger zelf (of iemand die als rechtverkrijgende onder algemene titel een aandeel in dat goed had), én alleen als dat goed destijds met toepassing van de inbrengvrijstelling van onderdeel e in de vennootschap was ingebracht.
Vertaal dat naar de praktijk en er staan twee situaties naast elkaar:
- De vertrekkende vennoot krijgt bij de verdeling zijn eigen destijds ingebrachte pand terug: vrijgesteld.
- De blijvende vennoot neemt het aandeel van de vertrekker in datzelfde pand over: niet vrijgesteld. Dat is een gewone verkrijging, en voor een niet-woning bedraagt de overdrachtsbelasting in 2026 10,4 procent (artikel 14, eerste lid, Wet BRV).
Tien procent over een aandeel in een loods of een kas is geen afrondingsverschil. Het is een post die in de uittredingsberekening hoort, en die soms de doorslag geeft om het pand juist níét te verdelen maar buiten de vennootschap in mede-eigendom te laten met een huurrelatie. Voor de tarieven en de kwalificatievraag woning/niet-woning: zie de pagina over een boekhouder in Huizen.
Wat de waardering doet met de prijs
Hoeveel de vertrekker meekrijgt, volgt uit het contract — en juist daar staat het vaakst iets vaags. "De waarde in het economische verkeer" klinkt exact, maar zegt niets over de peildatum, over de vraag of goodwill wordt meegenomen, en over de vraag of er een aftrek geldt voor de belastingclaim die op de stille reserves rust.
Drie punten die in de regeling thuishoren:
- Peildatum en grondslag. De balans per het moment van vertrek is niet hetzelfde als de laatste jaarrekening. Bij een seizoensgevoelig bedrijf maakt de keuze van de peildatum een groot verschil in de voorraad- en onderhandenwerkstand — zie Bodegraven voor de waardering van voorraad.
- Belastinglatentie. De blijvende vennoot neemt bij een doorschuiving een claim over. Wordt die niet in de prijs verdisconteerd, dan betaalt hij twee keer.
- Persoonsgebonden goodwill. Bij een adviespraktijk of een installatiebedrijf waarvan de klanten aan één persoon hangen, is een deel van de goodwill niet overdraagbaar. Dat verdient een aparte behandeling, bijvoorbeeld via een concurrentiebeding of een gefaseerde betaling.
Voor de bredere koop-en-verkoopkant — due diligence, garanties tegenover vrijwaringen, de earn-out — zie de pagina over een boekhouder in Bilthoven. Gaat het om een overdracht binnen de familie, dan komt de bedrijfsopvolgingsregeling in beeld: die kant staat op Gorredijk en Wassenaar. En overlijdt een vennoot, dan gelden weer andere regels — zie Doorn.
En het wetsvoorstel dat er al jaren aankomt
Tot slot iets waar je nu nóg niets mee kunt, maar dat wel elk jaar in de vakbladen terugkomt: het wetsvoorstel modernisering personenvennootschappen. Dat voorstel wil het onderscheid tussen maatschap en vof laten vervallen, beide vormen "vennootschap" noemen en ze rechtspersoonlijkheid geven bij inschrijving in het Handelsregister. Dat zou de overgang van vermogen bij toe- en uittreden aanzienlijk vereenvoudigen.
Maar het is geen wet. De laatste gepubliceerde mijlpaal in het wetgevingsproces is de sluiting van de internetconsultatie op 10 februari 2023; het voorstel staat sindsdien in de fase "voorbereiding" en is nog niet naar de Raad van State, de Tweede Kamer of de Eerste Kamer geweest. Eerdere moderniseringspogingen zijn alle gestrand. Reken dus met het huidige recht — met de regeling uit 1838 en met artikel 18 van het Wetboek van Koophandel — en behandel de aangekondigde wijziging als een mogelijkheid, niet als een gegeven.
Wat een boekhouder in Berkel en Rodenrijs hiermee doet
Een kantoor dat gewend is aan vof's en maatschappen, doet bij een toe- of uittreding vier dingen die een generalist overslaat:
- Hij begint bij het contract, niet bij de cijfers. Voortzettingsbeding, waarderingsgrondslag, peildatum, en de vraag of het pand wél of niet in de vennootschap zit.
- Hij telt de 36 maanden. Wil je over drie jaar geruisloos doorschuiven naar je zoon of je bedrijfsleider, dan moet het samenwerkingsverband vándaag beginnen. Dat is de enige beslissing op deze hele pagina die je niet kunt uitstellen.
- Hij rekent beide routes door. Ruisend met een hogere afschrijvingsbasis, of geruisloos met uitstel van heffing — over de volle looptijd, niet over één jaar.
- Hij zet de overdrachtsbelasting in de berekening. Vóór de notaris, niet erna.
Zoek je zo'n kantoor in Berkel en Rodenrijs, Bergschenhoek of Bleiswijk? Vul het formulier in en ontvang vrijblijvend offertes van boekhouders uit de regio. Kijk ook naar Waddinxveen, de overige plaatsen in Zuid-Holland of naar een kantoor dat jouw branche kent.
Veelgestelde vragen over een boekhouder in Berkel en Rodenrijs
Eindigt de vof automatisch als een vennoot vertrekt?
De hoofdregel is inderdaad dat de vennootschap onder firma ophoudt te bestaan zodra een vennoot vertrekt, en dat zij moet worden uitgeschreven. De meeste vennootschapscontracten bevatten daarom een voortzettingsbeding, waarmee de overblijvende vennoten de onderneming voortzetten. Ontbreekt dat beding, dan is er formeel sprake van beëindiging en voortzetting in een nieuwe vorm, met een nieuwe inschrijving en gevolgen voor contracten en vergunningen.
Ben ik als nieuwe vennoot ook aansprakelijk voor de oude schulden van de vof?
Ja. Op grond van artikel 18 van het Wetboek van Koophandel is elke vennoot hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de vennootschap, en de Hoge Raad heeft op 13 maart 2015 (ECLI:NL:HR:2015:588, het Carlande-arrest) beslist dat die aansprakelijkheid niet is beperkt tot schulden die na de toetreding zijn ontstaan. De Hoge Raad wees daarbij op de remedie: bedingen dat je inzage krijgt in de schuldpositie, zelf onderzoek doen, en garanties en vrijwaringen afspreken met de zittende vennoten.
Blijf ik na mijn uittreden aansprakelijk voor schulden van de vof?
Voor de verplichtingen uit de periode dat je vennoot was wel. Uitschrijving uit het Handelsregister beëindigt je bevoegdheid om namens de vof te handelen, maar niet je aansprakelijkheid. Afspraken met je medevennoten binden alleen die medevennoten; wil je tegenover een schuldeiser zijn bevrijd, dan moet je dat met die schuldeiser regelen.
Moet ik belasting betalen als ik uit een vof stap terwijl het bedrijf doorgaat?
In beginsel wel. Voor een vennoot is zijn aandeel in de vennootschap zijn eigen onderneming, dus uittreden geldt als staken. Je rekent af over je aandeel in de stille reserves, de zelf opgebouwde goodwill en vrijvallende fiscale reserves. Daar staan de stakingsaftrek (ten hoogste € 3.630, verminderd met eerder genoten bedragen) en de mogelijkheid van een stakingslijfrente tegenover.
Wanneer mag ik geruisloos doorschuiven naar mijn medevennoot?
Op grond van artikel 3.63 Wet IB 2001, en alleen als de onderneming gedurende de 36 maanden onmiddellijk vóór de overdracht deel uitmaakte van een samenwerkingsverband met degene die voortzet, terwijl die voortzetter in die periode als ondernemer winst uit dat verband genoot. Er is een variant voor een werknemer die 36 maanden in de onderneming werkzaam is geweest. Doorschuiving vereist altijd een gezamenlijk verzoek bij de aangifte van de overdrager.
Kan ik iemand laten toetreden zonder meteen af te rekenen over mijn goodwill?
Vaak wel, via een voorbehoud van stille reserves: je houdt de op dat moment aanwezige meerwaarde aan jezelf voor, zodat de toetreder daar niet in deelt. De Kennisgroep winstbepaling bevestigde die lijn op 13 april 2023 (KG:212:2023:1) en accepteerde ook een voorbehoud van negatieve stille reserves, mits de afspraak zakelijk is. Voorwaarde is wel dat het voorbehoud ziet op individueel geadministreerde zaken, dat de omvang wordt vastgelegd en dat het meebeweegt met de waarde van het goed; een vast bedrag is feitelijk een herwaardering en leidt alsnog tot heffing.
Betaal ik overdrachtsbelasting als ik het bedrijfspand bij uittreden overneem?
Als je de blijvende vennoot bent die het aandeel van de vertrekker overneemt: ja. De verdelingsvrijstelling van artikel 15, eerste lid, onderdeel f, onder 1° Wet BRV geldt alleen voor de oorspronkelijke inbrenger die zijn eigen destijds vrijgesteld ingebrachte goed terugkrijgt. Voor een niet-woning bedraagt het tarief in 2026 10,4 procent. Reken die post in de uittredingsafspraken mee.
Verandert er iets nu er een nieuwe wet voor personenvennootschappen aankomt?
Voorlopig niet. Het wetsvoorstel modernisering personenvennootschappen wil het onderscheid tussen maatschap en vof laten vervallen en de vennootschap rechtspersoonlijkheid geven bij inschrijving, maar het is nog geen wet: de laatste gepubliceerde mijlpaal is de sluiting van de internetconsultatie op 10 februari 2023 en het voorstel staat nog in de voorbereidingsfase. Eerdere pogingen tot modernisering zijn gestrand. Ga uit van het huidige recht.