Wie van boekhouder wisselt, ontdekt bijna altijd hetzelfde: afscheid nemen is het makkelijkste deel. Je mag je opdracht namelijk op elk moment opzeggen. Maar met die opzegging alleen ben je er niet, want er lopen drie dingen tegelijk die niets met elkaar te maken hebben en die je alle drie apart moet regelen: de opdracht, je dossier en je machtiging bij de Belastingdienst.
Die derde is de sluipmoordenaar. Hij regelt zichzelf niet, hij zit niet in je opzeggingsbrief, en je merkt pas dat hij nog openstaat op het moment dat je hem het hardst nodig hebt: als er een aanslag binnenkomt bij een kantoor waar je al maanden weg bent.
Hieronder staat wat er juridisch echt geldt — inclusief het punt waar de meeste ondernemers zich op verkijken: een groot deel van de regels waarvan je aanneemt dat ze je beschermen, geldt helemaal niet voor een boekhouder.
De relatie met je boekhouder is juridisch een overeenkomst van opdracht. Daarvoor geldt artikel 7:408 lid 1 BW, en dat is kort en duidelijk:
“De opdrachtgever kan te allen tijde de overeenkomst opzeggen.”
Je hebt dus geen reden nodig en de wet legt je geen opzegtermijn op. Je hoeft niet te wachten tot het einde van het boekjaar en je hoeft geen conflict te hebben. Ontevreden is genoeg. Geen zin meer ook.
Tot zover het goede nieuws. Er zitten twee beperkingen aan die je vooraf moet kennen.
Dat de wet geen opzegtermijn voorschrijft, betekent niet dat jullie er samen geen hebben afgesproken. Partijen mogen dat contractueel regelen, en veel administratiekantoren doen dat ook — in de opdrachtbevestiging of in de algemene voorwaarden die eraan vastzitten. Denk aan een opzegtermijn van een of twee maanden, een minimale looptijd, of een jaarabonnement dat stilzwijgend doorloopt. Pak dus als eerste je opdrachtbevestiging erbij, vóórdat je iets opzegt.
Lid 3 van hetzelfde artikel bepaalt dat een natuurlijk persoon die een opdracht heeft verstrekt anders dan in de uitoefening van een beroep of bedrijf geen schadevergoeding verschuldigd is wegens de opzegging. Lees die uitzondering goed: zij geldt juist niet voor jou. Als ondernemer geef je de opdracht wél in de uitoefening van je bedrijf, dus die bescherming is niet op jou van toepassing.
Daar komt artikel 7:411 BW bij: eindigt de opdracht voordat zij is volbracht, dan heeft de opdrachtnemer recht op een naar redelijkheid vast te stellen deel van het loon. Stap je in oktober op terwijl je jaarwerk voor driekwart af is, dan is het dus niet vreemd dat daar een rekening voor komt.
Een opzegging per e-mail is prima, maar vraag om een bevestiging en noem expliciet de einddatum én welke werkzaamheden nog wél onder de oude afspraak vallen (bijvoorbeeld: de btw-aangifte over het lopende kwartaal wel, het jaarwerk niet). Negen van de tien discussies achteraf gaan precies over dat grensvlak.
De meest gestelde vraag bij een overstap: mag mijn boekhouder mijn spullen achterhouden zolang er nog een factuur openstaat? Het antwoord is genuanceerder dan beide partijen meestal denken, en het draait om het retentierecht.
Een schuldeiser mag de afgifte van een zaak opschorten totdat zijn opeisbare vordering is voldaan. Daar zitten voorwaarden aan:
En dan de scheidslijn die in de praktijk beslist:
Wél: stukken die hij zelf heeft gemaakt — de jaarrekening, de
kolommenbalans, het samenstellingsrapport, zijn eigen werkdossier.
Niet: wat jij hebt aangeleverd — je bonnen, bankafschriften,
in- en verkoopfacturen, contracten. Dat is en blijft van jou.
De reden daarvoor is niet alleen eigendom, maar een verplichting die op jou rust en niet op hem: de fiscale bewaarplicht. Als ondernemer moet je je administratie zeven jaar bewaren — voor gegevens over onroerende zaken tien jaar — en je moet haar op verzoek kunnen tonen. Een boekenonderzoek op een onvolledige administratie landt bij jou, niet bij je vorige boekhouder. Je moet dus altijd bij je eigen brondocumenten kunnen.
Retentierecht vereist een opeisbare vordering. Betaal daarom het deel van de factuur waar je het niet over oneens bent gewoon, en voer de discussie over het resterende bedrag los daarvan. Daarmee haal je het belangrijkste drukmiddel weg en houd je je dossier in beweging. Loopt het alsnog vast, dan is dat een incassokwestie zoals elke andere — zie de onbetaalde factuur.
Dit is het punt waar de meeste overstappers zich op verkijken, en het is de moeite waard om er even bij stil te staan vóórdat je een nieuwe kiest.
“Accountant” is een beschermde titel. De titels registeraccountant (RA) en Accountant-Administratieconsulent (AA) mogen alleen worden gevoerd door wie is ingeschreven in het accountantsregister. Daar hangt een heel bouwwerk aan: wettelijke regels over het beroep, een gedrags- en beroepscode, en tuchtrecht. Voor de overdracht tussen een vertrekkende en een nieuwe accountant bestaat zelfs eigen beroepsregelgeving — de NBA heeft er een handreiking voor over de samenwerking tussen de voorgaande en de opvolgende accountant, en de gedragscode is eind 2019 juist op het punt van collegiaal overleg aangepast.
“Boekhouder” is géén beschermde titel. Ook “administratiekantoor” niet. Iedereen mag zich zo noemen, zonder diploma, zonder register, zonder tuchtrecht. En daarmee vervalt in één klap het hele bouwwerk hierboven:
Stap je over van de ene accountant naar de andere, dan is er een
beroepsmatige route: collegiaal overleg en een geregelde dossieroverdracht, met tuchtrecht
als achtervang.
Stap je over van de ene boekhouder naar de andere, dan bestaat die route
niet. Je hebt dan alleen wat er in je contract staat en wat het vermogensrecht je geeft.
Geen tuchtcollege, geen beroepsplicht om je opvolger te woord te staan.
Dat is geen reden om geen boekhouder te nemen — voor de meeste ondernemers is een boekhouder precies goed en een accountant overkill. Het is wél de reden om je opdrachtbevestiging serieus te nemen: bij een boekhouder ís dat papiertje je rechtspositie. Spreek daarin nu alvast af hoe een overdracht verloopt, in welk formaat je je gegevens terugkrijgt en binnen welke termijn. Dat kost je aan het begin één zin en aan het einde een hoop gedoe.
Het verklaart ook waarom vrijwillige keurmerken en beroepsregisters in deze markt zwaarder wegen dan mensen denken: waar de wet geen klachtenregeling geeft, brengt een aansluiting er wél een mee.
Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis, omdat vrijwel niemand weet dat dit een losse handeling is.
De Belastingdienst stuurt gegevens alleen naar je intermediair als jij daar toestemming voor hebt gegeven en die machtiging geregistreerd en actief is. Die registratie dekt onder meer de Serviceberichten Aanslag — aanslagen, kennisgevingen en beschikkingen voor inkomstenbelasting, btw en vennootschapsbelasting — en de gegevens van de vooraf ingevulde aangifte.
Die machtiging staat in een apart register en vervalt niet doordat jij de opdracht opzegt. Zolang je hem laat staan, blijven jouw aanslaggegevens naar je vorige kantoor gaan.
Je kunt de registratie van je (doorlopende) machtiging op elk moment inzien of intrekken via het machtigingenregister: particulieren loggen in met DigiD, organisaties met eHerkenning. Er bestaat daarnaast een formulier “Afwijzen/intrekken machtigingsregistratie”.
Doe het in deze volgorde, en niet andersom:
Trek je eerst in en duurt de nieuwe registratie een paar weken, dan zit je precies in die periode zonder iemand die je berichten ziet. Let er bovendien op dat je machtiging en aangiftesoftware twee verschillende dingen zijn: het kantoor dat namens jou btw- of loonaangifte indient, doet dat via zijn eigen software en afspraken. Vraag expliciet na vanaf wélk tijdvak je nieuwe boekhouder indient, zodat er geen aangifte tussen wal en schip valt.
Je mág op elk moment weg, maar niet elk moment is even handig. Het verschil zit hem in de aansluiting: je nieuwe boekhouder moet ergens beginnen, en hoe rommeliger dat startpunt, hoe meer uren hij eraan kwijt is — die hij bij jou in rekening brengt.
De deadlines zelf schuiven niet mee met jouw overstap. Je btw-aangifte per tijdvak, je loonaangifte — ook in een leeg tijdvak verplicht — en de termijnen voor het opmaken en deponeren van de jaarrekening lopen gewoon door. Plan je overstap dus niet in de week waarin er iets in moet.
Een overstap is het moment waarop fouten boven water komen, simpelweg omdat er voor het eerst iemand met frisse ogen naar kijkt. Splits dan twee dingen die veel ondernemers door elkaar halen.
Corrigeren is een verplichting, geen keuze. Blijkt er te weinig btw te zijn aangegeven, dan is het melden daarvan een wettelijke informatieplicht met een eigen termijn — sinds 2025 acht weken na constatering, waarbij de klok gaat lopen op het moment dat je het ontdekt en niet op het foutieve tijdvak. Dat staat helemaal los van de vraag wiens schuld het was. Hoe dat precies werkt, met de grens waaronder je het gewoon in de eerstvolgende aangifte mag meenemen, staat op de pagina over het herstellen van een fout in een eerdere aangifte.
Verhalen is een aparte discussie. Die voer je op grond van je contract, en bij een accountant eventueel ook via het tuchtrecht. Maar de belastingrente loopt door terwijl jullie het uitvechten. Eerst corrigeren, dan verhalen — in die volgorde, altijd.
Grootboek en kolommenbalans van het laatste afgesloten jaar • de vastgestelde jaarrekening • de ingediende aangiften (btw, IB of VPB, loonheffingen) • de beginbalans van het lopende boekjaar • je eigen brondocumenten • lopende afschrijvingsstaten en de stand van eventuele reserves • bij een bv: het aandeelhoudersregister en de rekening-courantstand met de dga.
Ja. Artikel 7:408 lid 1 BW bepaalt dat de opdrachtgever de overeenkomst te allen tijde kan opzeggen. Je hebt geen reden nodig en de wet schrijft geen opzegtermijn voor. Twee kanttekeningen: in je opdrachtbevestiging of algemene voorwaarden kan wél een opzegtermijn of een minimale looptijd zijn afgesproken, en als ondernemer val je buiten de bescherming van lid 3 — die geldt alleen voor een natuurlijk persoon die de opdracht niet in de uitoefening van een beroep of bedrijf heeft gegeven. Voor werk dat al deels is verricht, kan op grond van artikel 7:411 BW een redelijk deel van het loon verschuldigd zijn.
Gedeeltelijk. Op grond van zijn retentierecht mag hij de afgifte opschorten van stukken die hij zelf heeft gemaakt — zoals de jaarrekening, de kolommenbalans en zijn eigen werkdossier — mits de vordering opeisbaar is, hij de stukken feitelijk onder zich heeft en het in verhouding staat tot het openstaande bedrag. Wat jij hebt aangeleverd, zoals bonnen, bankafschriften en in- en verkoopfacturen, blijft van jou en mag hij niet achterhouden. Je hebt die stukken ook nodig voor je eigen fiscale bewaarplicht van zeven jaar, die op jou rust en niet op hem.
Ja, en dit is de stap die het vaakst wordt vergeten. De machtiging waarmee je intermediair onder meer de Serviceberichten Aanslag en de gegevens van de vooraf ingevulde aangifte ontvangt, staat in een apart machtigingenregister en vervalt niet doordat je de opdracht opzegt. Je kunt de registratie zelf op elk moment inzien of intrekken: particulieren met DigiD, organisaties met eHerkenning. Daarnaast bestaat er een formulier om de machtigingsregistratie af te wijzen of in te trekken. Registreer de machtiging voor je nieuwe boekhouder eerst en trek de oude daarna pas in, anders zit je er tussenin zonder iemand die je berichten ziet.
Het schoonst is per einde boekjaar, nadat het jaarwerk en de aangifte over dat jaar zijn ingediend: je nieuwe boekhouder start dan met een vastgestelde beginbalans. Een goed alternatief is per begin van een btw-tijdvak. Het duurst is midden in een periode of vlak vóór een deadline, want dan betaal je tweemaal inwerktijd en wordt de aansluiting van de beginbalans een discussie tussen twee kantoren. De wettelijke termijnen voor btw-aangifte, loonaangifte en het deponeren van de jaarrekening schuiven niet mee met jouw overstap.
Dat hangt ervan af met wat voor dienstverlener je te maken hebt. ‘Accountant’ is een beschermde titel — RA en AA mogen alleen worden gevoerd door wie in het accountantsregister staat — en voor accountants bestaat beroepsregelgeving over de samenwerking tussen de voorgaande en de opvolgende accountant, met tuchtrecht als achtervang. ‘Boekhouder’ en ‘administratiekantoor’ zijn géén beschermde titels: daar bestaat die beroepsmatige route niet en heb je alleen wat er in je contract staat. Regel de overdracht daarom vooraf in je opdrachtbevestiging.
De overstap zelf is gratis, maar er zijn twee kostenposten. Ten eerste kan je vertrekkende boekhouder op grond van artikel 7:411 BW een redelijk deel van het loon in rekening brengen voor werk dat al deels was verricht. Ten tweede rekent je nieuwe boekhouder inwerktijd om de beginbalans te controleren en aan te sluiten; hoe schoner het overdrachtsmoment, hoe minder dat is. Stap je over per einde boekjaar met een compleet dossier, dan blijft die post beperkt. Wat een boekhouder daarna structureel kost, lees je op onze pagina over de kosten van een boekhouder.
Vergelijk vrijblijvend offertes van boekhouders en administratiekantoren in jouw regio. Vertel kort wat je zoekt en wat er bij je huidige kantoor misgaat — je ontvangt aanbiedingen van kantoren die daarbij passen.
Vergelijk boekhouders gratis →Een overstap is een stuk eenvoudiger als je administratie in een pakket staat waar jij zelf de eigenaar van bent. Werk je met je boekhouder samen in Asperion, dan blijven je gegevens van jou en werk je samen in één systeem — jij levert aan, je boekhouder bewaakt de kwaliteit. Wisselt er ooit iemand, dan verhuist het dossier niet mee.
Bekijk Asperion →